Blogs Nieuw jaar, Nieuw Auteurscontractenrecht: Vanaf 2026 wijzigt de Auteurswet (weer)

Nieuw jaar, Nieuw Auteurscontractenrecht: Vanaf 2026 wijzigt de Auteurswet (weer)

Of je nu tracks maakt, schrijft, of aan films werkt: er gaan een aantal dingen veranderen per 1 januari 2026.[1] Ik geef de 5 belangrijkste veranderingen in het Auteurscontractenrecht aan je door.

1. Overdracht van rechten: van ondertekend contract naar ‘schriftelijk’

Vanaf januari 2026 geldt: het volstaat om de overdracht van auteursrechten schriftelijk te regelen. Een ondertekende ‘akte’ a.k.a. een ondertekend contract, wat tot nu toe de regel was, is dus niet meer nodig. Zelfs een e-mail kan volstaan, als daarin maar uitdrukkelijk wordt aangegeven dat de rechten overgaan.

Duidelijke omschrijving van over te dragen rechten

De rechten die je overdraagt, moeten duidelijk zijn omschreven. Zo voorkom je als maker verrassingen achteraf. Op zich niets nieuws vanwege het Auteurscontractenrecht, maar wel goed om te vermelden.

Artiesten versus Universal International Music B.V.

Onlangs speelde de reikwijdte van de overdracht nog in de zaak die drie artiesten hadden aangespannen tegen Universal. Ik schreef daarover al eerder dit artikel. In deze zaken ging het onder meer over de vraag of de rechten voor digitale exploitatie wel of niet waren overgedragen. En daarmee samenhangend: welke royalty’s betaald zouden moeten worden voor streaming. De rechter oordeelde echter:

“Uit deze bepalingen kan afgeleid worden dat het de bedoeling was van partijen om alle manieren van exploitatie van de muziekopnamen over te dragen; zowel huidige als toekomstige onbekende manieren van exploitatie. In exploitatie via internet en andere onlinediensten is expliciet voorzien. Voor [eiser] was op grond daarvan voldoende duidelijk dat hij zijn rechten volledig aan Universal overdroeg; niet alleen zijn rechten voor de op dat moment bekende wijzen van exploitatie, maar ook voor nog onbekende en/of toekomstige wijzen van exploitatie. Ook is voldaan aan het vereiste van artikel 9 Wnr dat de overdracht schriftelijk (‘bij akte’) plaatsvindt en aan het vereiste van artikel 3:84 lid 2 BW dat de rechten die overgedragen worden voldoende bepaald zijn.”

Goed opletten dus.

Overdracht of licentie via algemene voorwaarden mogelijk?

Let wel op eventuele algemene voorwaarden. Als een exploitant een licentie of overdracht opneemt in zijn algemene voorwaarden, dan wordt er alleen voldaan aan het uitdrukkelijkheidsvereiste als het hoofdcontract ook expliciet naar de algemene voorwaarden verwijst. Check, check, dubbelcheck dus. Als er enige twijfel bestaat over de uitleg hiervan, zal de rechter daarover doorgaans in het voordeel van de maker oordelen. Met andere woorden: een contract wordt meestal uitgelegd in het voordeel van de ontvanger en dus niet in het voordeel van de partij die het contract heeft opgesteld.

Het is overigens nog de vraag of auteursrechten via algemene voorwaarden overgedragen kunnen worden. De rechtspraak zegt in ieder geval van wel, mits deze voorwaarden stilzwijgend of uitdrukkelijk zijn aanvaard, maar het blijft een risico en vraagt om een uitgebreidere analyse. Dat wordt een vraag voor de volgende keer. 😉

Tip bij overdracht f licentie via algemene voorwaarden

Zorg als exploitant in ieder geval voor een uitdrukkelijke verwijzing naar de algemene voorwaarden, mocht je daar de overdracht of licentie van auteursrechten opnemen.
Als maker; weet wat je overdraagt en let dus op dat een handtekening niet meer nodig is.

2. Opzegging exploitatie-overeenkomst

De versterking van het Auteurscontractenrecht regelt ook wat nieuws over de beëindiging van overeenkomsten. Als je uitgever passief blijft en niets met je werk doet, hoef je niet meer door de ingewikkelde procedure van contractontbinding heen, met een relatief zware bewijslast. Je kunt nu simpelweg opzeggen. Ook dan moet de uitgever je auteursrechten teruggeven, daar kan niemand moeilijk over doen.

Het verschil tussen ontbinding en opzegging

Bij ontbinding moet je als maker bewijzen dat de exploitant tekortschiet. Bovendien moet je de exploitant eerst een extra termijn geven om het werk alsnog te gebruiken (tenzij dat permanent onmogelijk is). Dit maakt ontbinding een zwaardere en ingewikkelde procedure.

Bij opzegging ligt het een stuk eenvoudiger. Je hoeft geen tekortkoming te bewijzen en je hoeft de exploitant geen extra hersteltermijn te geven. Je zegt gewoon op. In beide gevallen moet de exploitant je auteursrechten teruggeven. Deze manier van opzeggen geldt ook voor het gedeeltelijk opzeggen van de exclusiviteit van de exploitatie-overeenkomst.

Let op: Veel exploitanten zullen waarschijnlijk een niet-opzeggingsclausule in hun contracten opnemen om opzegging uit te sluiten, ook gelet op de mogelijkheid tot het opzeggen van enkel exclusiviteit. Mogelijk wordt ook ontbinding contractueel uitgesloten. Lees je contract dus goed door.

Ontbinding blijft overigens nog steeds een mogelijkheid op basis van het gewone contractenrecht. Bijvoorbeeld wanneer de samenwerking zo slecht is verlopen dat je redelijkerwijs niet meer met de exploitant kunt samenwerken, door een ernstig conflict tussen partijen.

Wil je meer weten over het beëindigen van overeenkomsten? Lees dan mijn eerdere blogs:

3. Geschillencommissie

Sinds 2015 bestaat er al een geschillencommissie voor onenigheden/conflicten tussen artiesten en labels/uitgevers. Wat is er nieuw? Partijen die publiek geld ontvangen (zoals de NPO) kunnen nu verplicht worden om zich aan te sluiten bij deze commissie. En de volgende organisatie zijn al verplicht:

De Nederlandse Muziek Uitgevers Vereniging: NMUV
De NPO en de publieke omroepen
NVPI Muziek
De Nederlandse Audiovisuele Producenten Alliantie: NAPA
Media voor Educatie Vak en Wetenschap: MEVW
Groep Algemene Uitgevers: GAU
De Nederlandse Contentproducten: NCP
De Vereniging voor Commerciële Omroepen: VCO
NDP Nieuwsmedia

Ook stichtingen, vereniging en zelfs exploitanten kunnen een geschil indienen. De voorwaarde voor een exploitant is wel dat zij bij de Geschillencommissie Auteurscontractrecht is aangesloten.

Anoniem

Daarbij kunnen makers of uitvoerende kunstenaars ook anoniem optreden. Anoniem klagen is als gevolg van de versterking van het Auteurscontractenrecht mogelijk. Dit kan bijvoorbeeld gaan over de vraag of een bepaling in een standaardcontract deugt. De uitspraak hiervan is alleen niet bindend, maar kan wel aanleiding geven om een niet-anonieme klacht in te dienen en beroep te doen op deze niet-bindende uitspraak.

De procedure

Allereerst kan onder begeleiding van een bemiddelingsdeskundige gezocht worden naar een oplossing, en dat geheel kosteloos. Mochten partijen in dit stadium er niet uitkomen, kan de geschillencommissie het geschil in behandeling nemen als beiden partijen hiermee instemmen. De kosten bedragen €150 en de procedure is vrij eenvoudig, dus je hebt geen advocaat nodig. Wij van WC-eend raden dat natuurlijk wel aan.

De uitspraak van de geschillencommissie is bindend, tenzij een van de partijen binnen drie maanden het geschil aanhangig maakt bij de rechter.

Kortom, voordelen voor jou als artiest: je kunt altijd terecht bij deze laagdrempelige commissie om conflicten op te lossen. Geen dure rechtszaken meer nodig. Het gaat dus van “mag je gebruiken” naar “moet beschikbaar zijn” voor publiek gefinancierde organisaties.

4. Redelijke vergoeding en collectieve afspraken via het Auteurscontractenrecht

De wijziging in de Auteurswet geeft jouw recht op een redelijke vergoeding eindelijk wat extra kracht. Makers mogen namelijk collectief gaan onderhandelen. Maar wat betekent dat nou eigenlijk?

Tot nu toe stond je als maker meestal alleen tegenover een uitgever of label. Met de nieuwe regels kun je je, ook als zzp’er, samen met anderen organiseren en afspraken maken met exploitanten. Dat doe je via een vakbond of belangenclub voor makers, zoals:

De Auteursbond
BNO – Beroepsorganisatie Nederlandse Ontwerpers
DuPho – Dutch Photographers
Kunstenbond
NGTV – Nederlands Genootschap van Tolken en Vertalers
NMUV – Nederlandse Muziekuitgevers Vereniging
NVPI – Brancheorganisatie voor de entertainmentindustrie
VMN – Vereniging Muziekhandelaren en -Uitgevers Nederland

Het idee is simpel: wat makers en exploitanten samen afspreken, wordt voortaan gezien als redelijk. Voor labels en uitgevers geeft dat wat meer zekerheid; voor jou betekent het vooral betere tarieven en minder gedoe.

En ja, dat voelt misschien een beetje gek. Normaal gesproken zouden zelfstandigen die samen prijzen afspreken meteen in de buurt van kartelvorming komen, verboden gebied dus. Maar precies daarvoor maakt de Auteurswet nu een uitzondering.

Om exploitanten tegemoet te komen, wordt er wel vanuit gegaan dat de afgesproken vergoeding in principe redelijk is. Dat geeft hun rust en minder kans op gezeur achteraf. Maar: dat blijft een vermoeden, geen keiharde regel. Er kan altijd tegenbewijs worden geleverd als iemand vindt dat het toch niet klopt.

Deze regel is ook van toepassing op de overeenkomst van filmmakers met filmproducenten.

Ik voorzie hierin in de muziekwereld op korte termijn echter geen resultaat. Wie pakt de handschoen op?

5. Film, streaming en het Auteurscontractenrecht: nieuwe rechten voor de makers van filmwerken

Met de wijzigingen in het filmauteurscontractenrecht wordt de positie van filmmakers merkbaar versterkt. De wet sluit beter aan bij de manier waarop films en series tegenwoordig worden geëxploiteerd; met name via streamingdiensten. Dit is van belang:

Niet alleen de “grote namen” tellen mee

Tot nu toe draaiden vergoedingen vaak om hoofdmakers en hoofdrolspelers. Met de nieuwe regels kunnen veel meer makers meeprofiteren als een film of serie opnieuw wordt vertoond of goed blijft lopen. Alleen makers die hun auteursrechten hebben overgedragen komen hiervoor in aanmerking. Dus niet alleen de bekende namen, maar ook andere makers achter de schermen.

Afspraken moeten zwart-op-wit staan

Een belangrijke verandering is dat vergoedingen niet meer vaag of mondeling mogen worden afgesproken. Het moet zwart-op-wit staan. Doet een producent dat niet, dan staat hij juridisch zwakker. Voor jou betekent dit minder gedoe achteraf en meer duidelijkheid over wat je krijgt betaald.

Streaming: samen onderhandelen werkt beter

Voor streamingdiensten zoals Videoland geldt dat makers niet meer alleen hoeven te onderhandelen. Via je belangenorganisatie kun je samen met andere makers afspraken maken over streamingvergoedingen. Als die afspraken collectief tot stand komen en redelijk zijn, gaat de wet ervan uit dat ze eerlijk zijn. Dat geeft makers meer gewicht en zorgt ervoor dat producenten opener moeten zijn over hoe vaak werk wordt bekeken en wat het oplevert. De belangenorganisaties zijn bijvoorbeeld:

VEVAM: Incasseert auteursrechtelijke vergoedingen voor regisseurs bij Video On Demand (VOD)-gebruik.
Lira: Belangenorganisatie voor scenarioschrijvers, ook actief in de VOD-vergoedingen.
NORMA: Collectieve beheersorganisatie voor acteurs (maar ook artiesten!), regelt ook VOD-vergoedingen.

Wat “redelijk” is, hangt af van hoe het werk wordt gebruikt. Denk aan vergoedingen die aansluiten bij de omzet die een platform met het werk behaalt, bij kijkcijfers of bij hoe intensief een film of serie wordt bekeken. Deze aanpak geeft makers meer gewicht aan de onderhandelingstafel, omdat de beoordeling van wat passend en proportioneel is niet los kan worden gezien van de manier waarop het werk wordt geëxploiteerd. In de praktijk betekent dit dat producenten niet eenvoudig om sectorafspraken heen kunnen en dat zij opener moeten zijn over de exploitatie en opbrengsten van een film of serie.

Werkt het niet eerlijk? Dan kan de overheid ingrijpen

Als producenten of platforms afspraken blijven negeren of oneerlijk spelen, heeft de wet een vangnet. De overheid kan dan ingrijpen en streaming verplicht collectief regelen. Dat betekent: vaste vergoedingen die centraal worden geïnd en verdeeld. Die mogelijkheid hangt boven de markt als een duidelijke waarschuwing om het netjes te houden.

Wat heb jij hier concreet aan?

Deze wet zorgt niet meteen voor automatische streamingvergoedingen, maar ze maakt het wel veel makkelijker om ze af te spreken én af te dwingen. Je staat sterker, vooral als je samen optrekt met andere makers. Hoe beter makers zich organiseren, hoe meer deze wet in de praktijk gaat opleveren.

Conclusie over de versterking van het Auteurscontractenrecht

Dus: nieuw jaar, nieuwe regels, nieuw Auteurscontractenrecht. Bezint eer ge begint. Weet wat je tekent. Maar realiseer je als maker; het Auteurscontractenrecht wordt in jouw voordeel versterkt. Schrik niet als exploitant, je kan dit ook zien als een kans om wetsconform te opereren en eerlijke en transparante contracten als USP te gebruiken.

Veel succes en vooral: veel creativiteit!

[1] NJB 2025/2795:Versterking auteurscontractenrecht

Dit artikel is geschreven door Sander Petit & Megan van Strien.